broń palna

Czy zgodnie z Ustawą o broni i amunicji („UBiA”) możemy posiadać armatę? Tak kolekcjonersko. Albo lepiej – czołg z lufą. Gdybyśmy na przykład takowe wykopali na swoim polu albo zapragnęli kupić i sprowadzić zza granicy. Czy nie jest to broń palna? Czy nie popełnimy przestępstwa nielegalnego posiadania broni z art 263 §2 k.k?

Problem na pierwszy rzut oka tylko teoretyczny. Komu potrzebna w domu armata? Ale przecież  istotne części broni palnej (zamki, lufy, szkielety itd.) objęte są takim samym rygoryzmem jak sama broń. Czy więc możemy posiadać w domu części armaty z II wojny światowej? Na przykład – zamek. Na szali jest odpowiedzialność za nielegalne posiadanie broni lub amunicji uregulowana w art. 263 § 2 kodeksu karnego. Jak to więc jest z tą „armatą”..?

Broń palna – zakaz posiadania.

Przestępstwo nielegalnego posiadania broni uregulowane jest w dziesięciu wyrazach art. 263 § 2 Kodeksu karnego:

Kto bez wymaganego zezwolenia posiada broń palną lub amunicję podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Czy więc armata to „broń palna” i czy wymagane jest na nie zezwolenie? Odwołując się do potocznego rozumienia, nie ma wątpliwości: działa (haubice, armaty, moździerze) to „broń palna”. Kanonier wydaje przecież komendę: „Cel? …pal!” ?. Nas jednak potoczne znaczenie nie interesuje. Orzecznictwo sądowe jest spójne i jednolite, iż pojęcie „broń palna” w art. 263 § 2 kk odnosi się do tego samego zdefiniowanego w UBiA. Przykładowo:

Bronią palną, o której mowa w art. 263 § 2 KK, będą takie przedmioty, które są uznawane za broń palną przez stosowne przepisy ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. Nr 53, poz. 549 ze zm.). (Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 22 stycznia 2003 r. I KZP 46/02)

A w 7.1. UBiA znajdziemy następujący zapis:

W rozumieniu ustawy bronią palną jest każda przenośna broń lufowa, która miota, jest przeznaczona do miotania lub może być przystosowana do miotania jednego lub większej liczby pocisków lub substancji w wyniku działania materiału miotającego.

Właściwie wszystko do armaty pasuje, gdyby nie jeden wyraz: PRZENOŚNA.

Broń palna „PRZENOŚNA”, czyli jaka?

UBiA oczywiście tego pojęcia nie definiuje. Również sięgnięcie po Słownik Języka Polskiego niewiele nam pomoże. Przenośny to „dający się przenosić z miejsca na miejsce; ruchomy”. Tyle to my wiemy..

Zgodnie z regułami wykładni prawa, żaden element definicji nie jest zbędny, nieistotny. Jak więc w kontekście broni palnej odczytać pojęcie „przenośności” i jak ma się ona do naszej armaty?

Przenośność możemy definiować na dwa sposoby. Mogą być to rzeczy ruchome:

  1. przeznaczone i zdatne do przenoszenia przez człowieka lub grupę ludzi, bądź
  2. których przemieszczenie wymaga użycia specjalistycznych, ciężkich narzędzi (dżwigu, wózka widłowego etc).

Wydaje się, że przenośność broni palnej w rozumieniu UBIA, odczytywać należy w pierwszym z powyższych znaczeń, tj. jako urządzenie „przeznaczone i zdatne do przenoszenia przez człowieka lub grupę ludzi”.  Za takim rozumieniem przemawia też polska gramatyka. Czołgów czy armat się nie „przenosi”, a jedynie „transportuje”, „przewozi”.

Przyjęcie drugiego z tych znaczeń prowadziłoby z kolei do absurdalnych wniosków. Każdą broń da się przecież przenieść w inne miejsce przy pomocy specjalistycznego sprzętu, chyba że jest trwale związana z gruntem. W ten sposób wyłączylibyśmy z tego pojęcia jedynie ..artylerię nabrzeżną> Bo silosy rakietowe trudno chyba uznać za broń palną. Ale po co ustawodawca miałby wyłączać akurat artylerię nabrzeżną? Szczególnie że części tej broni (lufa z zamkiem) mogą być tak samo niebezpieczne jak części np. haubic samobieżnych. Nie tędy droga.

Czy jednak pierwsze rozumienie wpisze się w systematykę szeroko pojętego prawa broni i amunicji? Okazuje się, że tak.

Działo, a „broń palna” w Ustawie o obrocie bronią.

Ustawa:

Istotnym argumentem na poparcie tezy, iż działa, czołgi i inne podobne sprzęty to nie broń palna w rozumieniu UBiA, dostarcza definicja broni, którą znajdziemy w Ustawie z dnia 22 czerwca 2001 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (dalej: „Ustawa o obrocie bronią”). W jej art. 3.2.2) zdefiniowano słowo „broń” w następujący sposób:

Broń i istotne części broni – są to broń i istotne części broni w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (…), a także inne urządzenia służące do niszczenia lub obezwładniania celów.

Czym są te „inne urządzenia służące do niszczenia lub obezwładniania celów”?

Odpowiedź na to pytanie znajdziemy w Rozporządzeniu wydanym na mocy 6 ust. 3 Ustawy o obrocie bronią.

Rozporządzenie wykonawcze

Załącznik nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 2001 r. w sprawie rodzajów broni i amunicji oraz wykazu wyrobów i technologii o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym, na których wytwarzanie lub obrót jest wymagana koncesja (dalej „Rozporządzenie”), wprowadza następującą systematykę „broni i urządzeń”:

1. Działa (haubice, armaty, moździerze, haubicoarmaty), broń przeciwpancerna, wyrzutnie pocisków, wojskowe miotacze ognia, zespół bojowy wyrzutni ładunków wydłużonych.
2. Broń palna: bojowa, myśliwska, sportowa, gazowa, alarmowa, sygnałowa (strzelby, karabiny, karabinki, rewolwery, pistolety, pistolety maszynowe, karabiny maszynowe, granatniki).
(..)
10. Amunicja do broni palnej.
(..)
17. Amunicja artyleryjska, czołgowa, moździerzowa (..).

Systematyka przyjęta w pkt 2) Załącznika 1 do Rozporządzenia pokrywa się z art. 4.1) UBiA, który wymienia następujące rodzaje broni palnej

Ilekroć w ustawie jest mowa o broni, należy przez to rozumieć:
1)  broń palną, w tym broń bojową, myśliwską, sportową, gazową, alarmową i sygnałową.

Czyli to co jest wymienione w pkt 1) i pozostałych punktach Załącznika nr 1.. nie jest bronią palną.

Zestawienie przepisów obu ustaw

Zestawienie definicji broni palnej w obu ustawach, ma niebagatelne znaczenie dla odczytania (systemowego) rozumienia pojęcia „przenośności” broni palnej w rozumieniu UBiA. Ustawa o obrocie bronią uwzględnia bowiem przepisy UBiA, odnosząc się do nich wprost. Obie ustawy uzupełniają się, tworząc spójny i uzupełniający się wzajemnie system norm prawnych.

Ustawa o obrocie bronią nie posługuje się co prawda pojęciem „przenośności”. Za to jednak, Rozporządzenie wydane na jej podstawie określa „broń palną” (rozumianą tak samo jak w art. 4.1.1) UBiA), doprecyzując to pojęcie w sposób pozytywny poprzez wymienienie jej rodzajów. Jednocześnie Załącznik 1 wymienia te rodzaje broni w szerokim rozumieniu tego pojęcia, które nie są bronią palną. Stanowi to tzw negatywną definicję „broni palnej”.

  1. Definicja pozytywna: bronią palną [PRZENOŚNE] strzelby, karabiny, karabinki, rewolwery, pistolety, pistolety maszynowe, karabiny maszynowe, granatniki.
  2. Definicja negatywna: Broń palną nie są [NIEPRZENOŚNE] „działa” (haubice, armaty, moździerze, haubicoarmaty) oraz „broń przeciwpancerna, wyrzutnie pocisków, wojskowe miotacze ognia, zespoły bojowe wyrzutni ładunków wydłużonych”.

Powyższe definicje nie wyczerpują oczywiście precyzyjnie wszystkich możliwych konfiguracji pojęciowych. Np. użycie słowa moździerz w pkt 1 Załącznika 1 do Rozporządzenia, to jedynie jeden z rodzajów „działa” (np. samobieżny RAK). Są moździerze (np. polski 60 mm moździerz LM-60D) które są „przenośnie” i przez to spełniają definicję broni palnej. Podobnie broń przeciwpancerna. Karabin przeciwpancerny wz. 35 jest przecież jednocześnie „karabinem” z pkt 2 Załącznika 1 Rozporządzenia.

Z tym jednak zastrzeżeniem, wskazać należy, że definicje przyjęte na mocy Ustawy o obrocie bronią spójne są z przedstawionym rozumieniem „przenośności” broni palnej.

Dyrektywa 91/477/EWG

I tu też znajdujemy wsparcie naszej interpretacji. Rozporządzenie MSWiA z dnia 24 kwietnia 2007 r. w sprawie rodzajów broni palnej odpowiadających kategoriom broni palnej określonym w dyrektywie w sprawie kontroli nabywania i posiadania broni wdraża do polskiego prawa definicje broni palnej zawarte w Dyrektywie 91/477/EWG z dnia 18 czerwca 1991 r. w sprawie kontroli nabywania i posiadania broni.

I tu znów próżno szukać rozszerzenia definicji „broni palnej” poza zakres broni palnej, odpowiadającej definicji z pkt 2) Załącznika 1 do  Rozporządzenia, omawianego w pkt 3 powyżej.

Zgodnie z Dyrektywą, zdecydowanie nie są nią działa i podobne, „nieprzenośne” urządzenia.

Wnioski

Powyższe rozważania prowadzą to dość nieoczekiwanego wniosku.

Armaty, haubice i inne działa, a także armatki, działka, broń przeciwpancerna i wszelkie podobne urządzenia bojowe, nie przeznaczone i (z uwagi na swoją konstrukcję lub wagę) nie zdatne do przenoszenia przez człowieka lub grupę ludzi nie są objęte w ogóle regulacją UBiA. Są one bowiem „nieprzenośne” i jako takie nie wyczerpują definicji „broń palna”.

A przez to, posiadanie takich elementów uzbrojenia, ich istotnych części oraz (o zgrozo – amunicji do nich lub samych pocisków!) nie prowadzi do wypełnienia przesłanki z art. 263 § 2 kk.

Problemem może być jednak proch strzelniczy, pozyskany z amunicji artyleryjskiej. Jako substancja odpowiada on wprost definicji  „istotnej części amunicji” z UBiA. Należy się opowiedzieć za zakazem jego posiadania, penalizowanym przez art 263 § 2 kk.

Co ciekawsze, w systemie polskiego prawa, brak jest przepisów które zakazywałyby ich posiadania.

Problemy

Nakreślenie jednolitej linii podziału pomiędzy urządzeniem „przenośnym” a „nieprzenośnym” może być w wielu wypadkach bardzo trudne i kontrowersyjne. Haubica samobieżna RAK z pewnością nie jest przenośna. Ale jak zakwalifikować wielkokalibrowy przeciwlotniczy karabin maszynowy ZPU-2? Wydaje się że nadal jeszcze nie jest przenośny. Ale WKM-B, kal. 12,7 mm już raczej tak.. Schwarzenegger przecież potrafił przenosić i strzelać z M134 Minigun. Sam widziałem w kinie?

Zachowując jednak należytą powagę – w którymś momencie przekroczymy cienką czerwoną linię między nieprzenośnym urządzeniem, a „przenośną bronią lufową”. Sęk w tym, że trudno wskazać precyzyjnie – w którym. A stawką jest odpowiedzialność z art. 263 § 2 kk.

W razie wątpliwości, „przenośność” daje nam bardzo poważny argument do obrony przed ewentualnymi zarzutami z art. 263 § 2, sformułowanymi w stosunku do nas w związku z posiadaniem przez nas takich to przedmiotów.

adw. Krzysztof  Kuczyński, LL.M.
instruktor strzelectwa